Konserwacja i restauracja obrazu Św. Maria Egipcjanka

 

 

INFORMACJE OGÓLNE


Obraz przedstawiający najprawdopodobniej Św. Marię Egipcjankę o wymiarach 147 cm x 162,5 cm oryginalnie eksponowany jest w zakrystii Kościoła Wszystkich Świętych na Placu Grzybowskim w Warszawie. Autor malowidła nie jest znany, podobnie jak proweniencja obiektu i jego wcześniejsza historia. Nie posiadamy również źródeł informacji na temat wcześniejszych konserwacji i renowacji obiektu, a także daty ich wykonania. W trakcie badań fizyko-chemicznych zidentyfikowano obecność ultramaryny syntetycznej – pigmentu, który pojawia się w malarstwie w II poł. XIX wieku co wskazuje, że obraz nie mógł powstać wcześniej.

 

OPIS

Obraz przedstawia półnagą kobietę, owiniętą szatami, siedzącą w grocie. Kompozycja zamyka się w trójkącie wyznaczonym przez układ ciała postaci oraz kształt groty. Obraz malowany jest w technice olejnej, laserunkowo, nie fakturalnie. Kolorystyka jest stonowana, w przeważającej części brązowa. Podobrazie stanowi płótno lniane o splocie płóciennym prostym, tkane najprawdopodobniej mechanicznie, o świadczy ilość nitek wątku i osnowy na 1cm2 oraz datowanie obiektu. Płótno przeklejone jest klejem glutynowym i pokryte zaprawą kredowo–klejową w kolorze beżowo–biało–szarym,  nałożoną w dość cienkiej, równej warstwie. Obraz namalowano w technice olejnej, jego malarską tkankę budując warstwowo (laserunkowo). Dotychczas zidentyfikowane w trakcie badań pigmenty to pigmenty oparte na związkach żelaza, czerń roślinna, błękit pruski, ultramaryna syntetyczna, biel ołowiowa, zieleń szmaragdowa. Obecność warstwy malarskiej na krajkach,  może świadczyć o tym, że płótno było naciągane na krosna dopiero po namalowaniu obrazu.

 

 STAN ZACHOWANIA

Stan zachowania obrazu jest zły. Warstwa malarska jest silnie przemyta, popękana, łatwo się kruszy. Miejscami występują rozległe ubytki, obejmujące również warstwę gruntu. Większość zniszczeń powstała najprawdo-podobniej na skutek złego przechowywania obiektu, niektóre jednak należy wiązać z popełnionymi przez artystę błędami technologicznymi. Oryginalne płótno lniane w wielu miejscach jest uszkodzone (zwłaszcza wzdłuż krajek) i zostało zdublowane na nową tkaninę przy użyciu klajstru. Płótno dublażowe zszyto z dwóch brytów, a linia łączenia uwidoczniła się na licu obrazu w postaci deformacji (wybrzuszenia). Werniks  jest pożółkły, spękany i pociemniały, co utrudnia prawidłowy odbiór estetyczny dzieła.

 

PROJEKT KONSERWATORSKI

Celem konserwacji jest przywrócenie obiektowi optymalnych wartości ekspozycyjnych, estetycznych i artystycznych w określonej przestrzeni ekspozycyjnej. Konserwacja powinna objąć zabiegi techniczne, które pomogą usunąć nawracające deformacje warstw oryginału, które nie zostały odpowiednio zabezpieczone podczas dawnych konserwacji.

 

DOTYCHCZASOWY PRZEBIEG PRAC

Prace konserwatorskie zostały poprzedzone wykonaniem pełnej dokumentacji fotograficznej stanu zachowania obrazu. Pierwszym zabiegiem było zdjęcie płótna z krosien i wyprostowanie krajek. Następnie przeprowadzono wstępną konsolidację warstwy malarskiej w miejscach, w których utraciła adhezję do podłoża (podklejono łuski wykruszającej się warstwy malarskiej). Po zabezpieczeniu newralgicznych fragmentów przystąpiono do oczyszczania obrazu z brudu. Wykonane zostały próby odporności warstwy malarskiej na działanie rozpuszczalników w celu dobrania odpowiedniego środka. Do oczyszczania wyselekcjonowano odpowiednią wodną mieszankę środków powierzchniowo-czynnych. Po usunięciu brudu na powierzchni obrazu uwidoczniły się silne przemycia warstwy malarskiej dokonane podczas poprzednich konserwacji (szczególnie w partiach karnacji warstwa malarska jest bardzo ścieniona, co skutkuje m.in. tym, że niektóre fragmenty wydają się namalowane “płasko”). Ewidentne stały się również nieumiejętnie wykonane retusze. Po zakończeniu oczyszczania wykonano zabieg usunięcia starego płótna dublażowego. oraz pozostałości spoiwa. Następnie przystąpiono do reperacji uszkodzonego płótna (wklejenie łat, ustabilizowanie rozdarć). Obraz wyprostowano na stole niskociśnieniowym, zabieg ten łącząc z impregnacją, dzięki czemu zniwelowano nierówności warstwy malarskiej (uniesione krawędzie spękań), tym samym przygotowując malowidło do kolejnego etapu prac, którym będzie usuwanie wtórnych werniksów i przemalowań.

Ze względu na fatalny stan zachowania podobrazia, podjęto decyzję o ponownym wykonaniu zabiegu dublażu. Ze względu na znaczne wymiary obrazu, jako tkaninę wzmacniającą wybrano płótno żeglarskie wykonane z włókien poliestrowych, charakteryzujące się odpowiednimi właściwościami mechanicznymi oraz stosunkowo niewielkim ciężarem. Jako spoiwo dublażowe użyto dyspersję żywicy akrylowej firmy Lascaux (Acrylkleber 498 HV).

 

Wykonawcy prac:

studentki drugiego roku studiów na WKiRDS: Natalia Łowczak, Aleksandra Siebuła.

Kierownik prac: dr hab. Joanna Czernichowska, prof. ASP.

 

Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie © 2017

Korzystamy z technologii ciasteczek. Przeglądając naszą stronę zgadasz się na używanie ich. Polityka cookies.Rozumiem