Warstwy czasu, warstwy materii, warstwy znaczeń. Analiza funkcji, technik i treści. Konserwacja chińskiego przedstawienia Kobiety z dwójką dzieci z Pałacu w Wilanowie

Opublikowano 3 kwietnia 2019

doktorant: mgr Dorota Dzik-Kruszelnicka

doktorat: obszar wiedzy: sztuka

dziedzina: sztuki plastyczne,

dyscyplina: konserwacja i restauracja dzieł sztuki

Przewód wszczęty: 27.06.2012 r.

Przyjęcie pracy i dopuszczenie jej do obrony: 25.10.2018 r.

Obrona rozprawy: 29.11.2018 r.

 

Promotor: dr hab. Marzenna Ciechańska, prof. ASP

 

Recenzenci:

prof. dr hab. Elżbieta Jabłońska – UMK Toruń

dr hab. Leonard Ogierman, prof. UŚ – Uniwersytet Śląski

Recenzja prof. dr hab. Elzbiety Jabłońskiej

Recenzja dr hab. Leonarda Ogiermana, prof. UŚ

   W Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie znajduje się niezwykła kolekcja chińskich dzieł z przełomu XVIII wieku i XIX wieku, które do lat powojennych funkcjonowały jako papierowe obicia ścienne. Szczególną grupę stanowi osiemnaście pokrewnych obiektów, ukazujących pełnowymiarowe wizerunki kobiet. Zbiór poddano reinterpretacji w oparciu o rozpatrzenie złożonych, interkulturowych zależności. Dzięki wielowymiarowej analizie, udało się włączyć kolekcję w aktualny nurt malarstwa wernakularnego meiren hua. Ukazany został ciąg zdarzeń, legitymujący osobliwą obecność odległych narracji w rodzimej kolekcji – począwszy od wzajemnego odkrywania Chin i świata zachodniego, zarówno poprzez wymianę idei (ze znaczącą rolą Jezuitów), jak i dóbr. Chińska kultura docierająca do szerszych kręgów zachodnich odbiorców, dała początek fascynacjom dalekowschodnimi motywami, które znalazły odbicie w zjawisku chinoiserie. Na tle licznych tego typu realizacji w Europie, wilanowski pałac stanowi przykład niezwykły.
   Analizom poddany został także obszar chińskiej kultury materialnej, obejmujący zarówno sposoby wytwarzania dzieł jak i samą substancję. Ukazano praktyki chińskiego warsztatu: narzędzia, materiały i techniki. Omówiono proces wytwarzania papieru w Chinach wraz z historycznymi modyfikacjami i charakterystyką, również na tle wczesnych chińskich papierów. Przedstawiono funkcjonującą na przestrzeni czasu chińską paletę barwną.
   Badania objęły również zagadnienia związane z tradycją konserwacji-restauracji w Chinach. Przedstawiono wschodnie koncepcje, także w zderzeniu z międzynarodowymi zasadami. Omówione zostały chińskie dokumenty doktrynalne i ich interpretacja. Ukazano azjatycką sztukę konserwacji i oprawy zwojów zhuangbiao, przypuszczalnie najstarszą praktykę dziedziny konserwacji papieru na świecie. Zaprezentowano zarówno najważniejsze chińskie teksty źródłowe, jak i samą praktykę w odniesieniu do przeszłości i współczesności. Przedstawiono obecne pracownie konserwacji. Kolejno wskazano na adopcję i adaptację wschodnich praktyk w zachodniej konserwacji-restauracji, w szczególności w odniesieniu do papierowych obić ściennych. Wreszcie, w świetle rozległych badań, zaprezentowano konserwację-restaurację wilanowskiego obiektu.

   The Wilanów Palace Museum keeps an extraordinary collection of Chinese works from the turn of the eighteenth and nineteenth centuries, which until the postwar years functioned as paper wall coverings. A special group among them is comprised by eighteen related objects showing full-sized images of women. The collection has been reinterpreted based on the consideration of complex intercultural relationships. Multidimensional analysis has made it possible to include the collection in the current style of vernacular painting, the meiren hua. A sequence of events has been reconstructed, explaining the peculiar presence of distant narratives in a domestic collection – starting from China and the West’s mutual discovery, an exchange of ideas (with Jesuits playing a particularly significant role) as well as goods. Reaching ever larger swathes of Western society, Chinese culture gave rise to a fascination with Far Eastern motifs, which found a reflection in the phenomenon of chinoiserie. Compared with the many artworks of this kind in Europe, the Wilanów Palace stands out as an extraordinary example.
   The analysis has also covered the field of Chinese material culture, including both the way works were made and their very substance. The tools, materials, and techniques employed by Chinese artisans have been discussed, as has been the process of paper manufacture in China with its historical modifications and characteristics, also in the context of early Chinese papers. Changes in the dominant colour palette over time have been identified.
   The Chinese conservation/restoration tradition has been another topic of the research. Oriental concepts have been presented, including in comparison with international principles. Due space has been devoted to Chinese doctrinal documents and their interpretation. Also covered has been the zhuangbiao art of scroll conservation and binding, probably the oldest system of paper conservation in the world. Influential Chinese source texts as well as the practice itself in relation to the past and the present have also been examined. Contemporary conservation studios have been discussed. The adoption and adaptation of Eastern practices in Western conservation/restoration, particularly in the context of paper wall coverings, have been treated as well. Finally, drawing on extensive research, the conservation-restoration of the Wilanów object has been presented.