Problematyka konserwatorska obrazów malowanych na sklejkach

Opublikowano 5 kwietnia 2019

Doktorant: Elżbieta Jeżewska

Przewód wszczęty: 14.03.2018 r.

Przyjęcie pracy i dopuszczenie jej do obrony: 21.03.2019 r.

Obrona rozprawy: 3.04.2019 r.

 

Promotor:  dr hab. Krzysztof Chmielewski, prof. ASP

 

Recenzenci:

prof. Grażyna Korpal – ASP Kraków

prof. dr Wojciech Kurpik – emerytowany profesor ASP Warszawa

Recenzja prof. Grażyna Korpal

Recenzja prof. dr Wojciech Kurpik

   Celem badań było rozpoznanie problematyki konserwatorskiej grupy obrazów malowanych na podłożach sklejkowych, z których większość pochodziła z 1 poł. XX w. Po wykonaniu kwerendy w kilku największych muzeach Polski stwierdzono, iż obiekty na podobraziach sklejkowych stanowią znaczący fragment ich kolekcji.

    Pomimo powszechnego przekonania o stabilności tego materiału płytowego, podłoża sklejkowe podlegają zniszczeniom pod wpływem tych samych czynników co drewniane, jednak ze względu na swoją warstwową strukturę i obecność spoin klejowych, problemy zniszczeń tych podobrazi mają odmienny charakter. Oceniono przydatność sklejek w zabiegach konserwatorskich podejmowanych przy ratowaniu dzieł sztuki.

     Niniejsza praca miała na celu poznanie technologii wytworzenia podobrazi w wybranej grupie obiektów, rozpoznanie technologii i technik malarskich, sklasyfikowanie zniszczeń podłoży sklejkowych oraz typowych zniszczeń warstw malarskich na tych podobraziach. Podjęto próbę wyjaśnienia przyczyn powstałych zniszczeń i połączenia ich z technologią wytwarzania płyt oraz użytymi przez danego artystę materiałami i zabiegami. Wykorzystano ocenę wzrokową stanu zachowania. Wykonano dokumentację fotograficzną w świetle rozproszonym i bocznym oraz mikrofotografie w dużym powiększeniu pokazujące różne rodzaje zniszczeń, a także miejsca zachowane bardzo dobrze. Ponadto przeprowadzono szereg badań laboratoryjnych mających na celu identyfikację drewna fornirów, spoiny sklejki, pigmentów i wypełniaczy oraz spoiw warstw malarskich i zapraw. Posłużono się analizą stratygraficzną, wykorzystano metody mikroskopowe, mikrochemiczne, a także instrumentalne (FTIR, SEM-EDS).

            Wyciągnięte z przeprowadzonych badań wnioski wskazują na najczęściej wykorzystywaną technologię podłoży sklejkowych oraz na właściwości pokrywających je warstw malarskich. Wyszczególniono najczęściej pojawiające się w takich obrazach zniszczenia oraz wskazano na ich przyczyny. Podkreślono istotne z konserwatorskiego punktu widzenia najważniejsze problemy, zagrożenia i działania im zapobiegające.

 

   The research concentrated on identifying conservation issues among a group of paintings with plywood supports dated mostly to the first half of the 20th century. Based on inquiry made in a few of the largest museums in Poland, it can be stated that such paintings are a significant part of the above collections.

    Despite a common belief about the stability of this board material, plywood supports are subjected to the very same degradation factors as wood. However, due to their specific layered structure and presence of glue lines, their deterioration creates an entirely new set of problems. Since plywood was also present in the analysed group of paintings as a secondary support, the dissertation is partly aimed at evaluating it’s suitability as a conservation material.

    The research conducted on this group of paintings had a few objectives: identifying plywood and painting technology, as well as painting techniques and categorising damage of plywood substrates and paint layer deterioration typical for these supports. In the next stage an attempt to correlate the damage observed within these paintings with plywood manufacture technology and paint layer components, as well as surface preparation and paint application technique was made. Visual appearance and tactile inspection was used to asses preservation state of the objects. Photographic documentation in scattered and raking lights was made for each object as well as micro-photographs of varying magnifications showing different damage and well preserved areas. Numerous laboratory analyses were conducted to identify material, such as: type of wood, resin employed for gluing, pigments and fillers along with paint binders. There were also strati-graphic analysis conducted. Microscopy imaging and micro-chemical techniques were used together with instrumental analysis (FTIR, SEM-EDS).

      Conclusions drawn out of this work include recognizing plywood and painting technology which was of most frequent occurrence within the group and describing common damage along with their most frequent causes. The most significant conservation issues were highlighted and possible future approaches for conservation planning outlined.