Nowoczesne techniki analityczne w odkrywaniu tajemnic warsztatu fotograficznego
Problematyka ochrony i konserwacji czarno-białych i kolorowych materiałów fotograficznych: pozytywów na papierze, negatywów i filmów
dr hab. Izabela Zając z grantem Narodowego Centrum Nauki
Z przyjemnością informujemy, że dr hab. Izabela Zając, prof. ASP, otrzymała prestiżowy grant badawczy w konkursie SONATA BIS 13 Narodowego Centrum Nauki na realizację projektu pt.:
„Nowoczesne techniki analityczne w odkrywaniu tajemnic warsztatu fotograficznego. Problematyka ochrony i konserwacji czarno-białych i kolorowych materiałów fotograficznych: pozytywów na papierze, negatywów i filmów”
Numer projektu: 2023/50/E/HS2/00403
Projekt realizowany będzie w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, na Wydziale Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki, a jego łączna wartość wynosi 4 260 839 zł. Badania rozpoczęły się 12 sierpnia 2024 roku i potrwają do 11 sierpnia 2029 roku. W realizację przedsięwzięcia zaangażowany jest zespół liczący 6 członków.
Projekt prof. Izabeli Zając dotyczy jednego z najcenniejszych, a zarazem najbardziej zagrożonych obszarów dziedzictwa kulturowego — zabytkowych materiałów fotograficznych, takich jak pozytywy na papierze, negatywy i filmy, zarówno czarno-białe, jak i kolorowe. To obiekty o ogromnej wartości historycznej i dokumentacyjnej, które pozostają wciąż niewystarczająco rozpoznane pod względem technologicznym, technicznym i konserwatorskim.
Fotografia XIX i XX wieku rozwijała się niezwykle dynamicznie — dziś wyróżnia się około 120 rodzajów technik fotograficznych, opartych m.in. na światłoczułości soli metali, głównie srebra, oraz na takich spoiwach jak albumina, kolodion czy żelatyna. Techniki te stosowano na bardzo zróżnicowanych podłożach: papierze, szkle, metalu, tkaninach, celuloidzie czy foliach poliestrowych. Ta różnorodność sprawia, że konserwacja dawnych fotografii jest zadaniem wyjątkowo skomplikowanym.
Jak podkreśla założenie projektu, zabytkowe materiały fotograficzne są dziś często w złym stanie — ulegają przemianom fizykochemicznym, bywają dotknięte infekcjami mikrobiologicznymi, a nieodpowiednio dobrane metody konserwatorskie mogą prowadzić do dalszych uszkodzeń. Z tego względu konieczne jest wypracowanie nowoczesnych, precyzyjnych metod badawczych i ochronnych, dostosowanych do specyfiki tych delikatnych obiektów.
Celem projektu jest zgromadzenie nowej wiedzy na temat technologii wykonania, stanu zachowania oraz skutecznych metod ochrony i konserwacji historycznych materiałów fotograficznych. W badaniach wykorzystane zostaną nowoczesne techniki analityczne, w tym metody mikroskopowe, spektroskopowe i chromatograficzne, o charakterze nieniszczącym lub mikroinwazyjnym. Pozwolą one lepiej rozpoznać budowę i kondycję obiektów, a następnie opracować bezpieczne i skuteczne rekomendacje konserwatorskie.
Projekt zakłada również ocenę wybranych metod dezynfekcji i konserwacji — najpierw na współczesnych modelach, a następnie na oryginalnych zabytkach — oraz powołanie nowego zespołu badawczego specjalizującego się w identyfikacji, ochronie i konserwacji zabytkowych czarno-białych i kolorowych materiałów fotograficznych.
Efektem prac będą również publikacje open access, skierowane do konserwatorów dzieł sztuki, historyków fotografii oraz opiekunów zbiorów fotograficznych i filmowych — zarówno w Polsce, jak i za granicą.
Przyznanie tego grantu to ważne wyróżnienie dla prof. Izabeli Zając oraz znaczący sukces środowiska konserwatorskiego Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Projekt przyczyni się do rozwoju badań nad ochroną fotografii oraz do zabezpieczenia cennej części narodowego dziedzictwa kulturowego.
Serdecznie gratulujemy Pani Profesor i życzymy powodzenia w realizacji projektu.