Wolontariat studentów w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie

Fundacja Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w 2025 roku zrealizowała projekt pt. „Tekstylne pamiątki II wojny światowej w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie – prewencja konserwatorska, etap I.” w ramach programu „Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat. Edycja 2025”, finansowanego przez Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA.

W projekcie brały udział studentki Wydziału Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie z Katedry Konserwacji i Restauracji Tkanin Zabytkowych: Aleksandra Gromadzka, Kinga Kurek i Agata Mazurkiewicz. Opiekę naukową sprawowała dr hab. Monika Stachurska prof. ASP, koordynatorem projektu był Michał Opiłowski.

W 2024 roku opiekunka naukowa zadania – dr hab. Monika Stachurska, prof. ASP, na zlecenie Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA, dokonała oceny stanu zachowania, warunków eksponowania i przechowywania zabytków tekstylnych w Muzeum. Rezultatem tego przeglądu było określenie najpilniejszych potrzeb prewencyjno-konserwatorskich. Zapoznanie się z całym zespołem i rozpoznanie potrzeb konserwatorskich pozwoliło na wytypowanie czynności, które można podjąć jak najszybciej z udziałem wolontariuszy.

Celem projektu było podjęcie czynności z zakresu prewencji konserwatorskiej przy wytypowanych obiektach tekstylnych znajdujących się na ekspozycji w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie. W dniach 20-25 października 2025 roku podjęto modelowe prace z zakresu prewencji konserwatorskiej w jednej z najważniejszych sal im. gen. Władysława Andersa, w której zgromadzono Jego ordery i medale (m.in. Order Orła Białego, Order Kawalera śś. Maurycego i Łazarza), meble i biurko, przy którym pracował, a także Jego beret z dystynkcjami generała broni z 1954 roku oraz płaszcz oficerski przesłany generałowi do Rosji w 1941 roku, a także skórzane oficerki podarowane przez Józefa Stalina po zwolnieniu Generała z więzienia NKWD w 1941 roku. W narożnikach sali są również eksponowane sztandary, w większości jednostek wojskowych z okresu II RP oraz II wojny światowej.

Wolontariuszki pod nadzorem opiekunki przeprowadziły czynności polegające na poprawie sposobu ekspozycji odznaczeń i ubiorów generała Andersa. Wykonano zmianę sposobu ekspozycji orderów i medali ulokowanych w dwóch gablotach (łącznie 29 sztuk). Usunięto szpilki i zszywki mocujące wstęgi odznaczeń, w ich miejsce zaprojektowano i wykonano bezpieczny system mocowania z użyciem cienkich rurek z plexi oraz płyt piankowych, który wyeliminował konieczność przekłuwania tkanin i odciążył wstęgi podtrzymujące ciężkie metalowe ordery i medale. Przed ponownym zamocowaniem odznaczeń w gablocie, wszystkie wstęgi rozprostowano, a części tekstylne i metalowe oczyszczono.

Ważnym zadaniem wykonanym w ramach wolontariatu była modernizacja manekina, na którym jest eksponowany płaszcz, beret i buty generała. Konieczne było ustabilizowanie manekina i dostosowanie jego wymiarów do ubiorów. Niektóre elementy zmniejszono lub zwiększono wykorzystując włókninę poliestrową by zniwelować niekorzystne dla obiektów naprężenia albo zagięcia i deformacje, które mogły skutkować pogarszaniem się stanu zachowania tak cennych pamiątek. Płaszcz, beret i oficerki oczyszczono mechanicznie, z dystynkcji generalskich usunięto produkty korozji. Do wnętrza oficerek wprowadzono wypełnienia z włókniny poliestrowej by zniwelować deformacje skóry i ograniczyć ich pogłębianie. Wymiary manekina dostosowano do rozmiarów płaszcza, wykonano wypełnienia do rękawów, co zdecydowanie ograniczyło powstawanie załamań tkanin. Płaszcz po modernizacji manekina wygląda jak naturalnie ułożony na męskiej sylwetce, szczególnie w partii rękawów udało się zniwelować niekorzystne załamania sukna. W przypadku beretu uszyto zaprojektowane na wymiar wypełnienie z włókniny poliestrowej. Przy układaniu beretu na głowie manekina posłużono się historycznymi zdjęciami generała Andersa.

Rozpoczęte prace miały być przykładowymi i modelowymi czynnościami, które powinny być stopniowo wdrażane w pozostałych częściach ekspozycji w Instytucie i Muzeum. Dziękujemy za okazane zaufanie i liczymy, że współpraca z Instytutem Polskim i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie oraz Narodowym Instytutem Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA będzie się dalej rozwijała.